Kwas fitynowy – czy jest się czego bać?

kasza na talerzu

Kwas fitynowy w obiegowym ujęciu często przedstawiany jest jako groźny składnik naszej diety, który może zaburzyć wchłanianie wielu minerałów, jak i blokować niektóre enzymy trawienne. Jednak mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że obecność kwasu fitynowego w diecie niesie za sobą wiele korzyści, które w dłuższej perspektywie czasu pozytywnie wpływają na kondycje naszego zdrowia. W tym kontekście pojawia się zatem pytanie o to, czy eliminacja kwasu fitynowego z codziennej diety jest, aby na pewno dobrym pomysłem?

Kwas fitynowy

Kwas fitynowy (kwas fitowy),czyli heksafosforan inozytolu to organiczny związek chemiczny naturalnie znajdujący się w kaszach, ryżu, produktach zbożowych, roślinach strączkowych, orzechach oraz nasionach. W ostatnim czasie obecność kwasu fitynowego często bywa przedstawiana jako istotna wada wielu produktów. Mówi się, że kwas fitynowy jest bardzo niekorzystną, antyodżywczą substancją, która może doprowadzić do znacznych niedoborów w naszym ustroju oraz poważnych problemów zdrowotnych. Cóż, okazuje się, że powyższe stwierdzenie nie jest do końca prawdą. Kwas fitynowy najczęściej jest stawiany w negatywnym świetle przez ludzi, którzy nie zdają sobie sprawy z jego cennych właściwości. Całkowita eliminacja z diety omawianego związku nie ma przekonującego uzasadnienia, o czym napiszę w dalszej części artykułu.

Niekorzystne działanie kwasu fitynowego

Kwas fitynowy uznawany jest za substancja antyodżywcza głównie ze względu na swoje właściwości chelatujące. Innymi słowy, związek ten ma zdolność do wiązania się ze składnikami mineralnymi, czyli może ograniczyć lub uniemożliwić wykorzystanie m.in. takich pierwiastków jak wapń, żelazo i cynk, dodatkowo zmniejsza działanie enzymów trawiennych w naszym przewodzie pokarmowym potrzebnych do trawienia białek i węglowodanów [1]. Na podstawie wyników badań naukowych okazuje się, że kwas fitynowy może stanowić problem jedynie u osób niedożywionych stosujących złą dietę, często niskokaloryczną, deficytową w niezbędne składniki odżywcze. W innym przypadku obecność kwasu fitynowego w diecie nie tylko nie jest groźny dla zdrowia, ale wręcz może mu sprzyjać.

Zalety kwasu fitynowego

Gdyby rzeczywiście kwas fitynowy miał zdolność silnego wiązania (chelatowania) wapnia to z pewnością obecność tego związku w diecie zwiększyłoby ryzyko pojawienia się osteoporozy, tymczasem w praktyce bywa zupełnie inaczej. W badaniach naukowych zaobserwowano, że kwas fitynowy ma niewielki wpływ na bilans wapniowy. Okazuje się, że sam kwas fitynowy skutecznie pomaga zapobiegać utracie gęstości kości [2].

Nadmiar żelaza dotyka najczęściej mężczyzn, którzy spożywają duże ilości czerwonego mięsa, w takim przypadku zdolność wiązania żelaza przez kwas fitynowy można uznać za istotną zaletę. Wg licznych badań epidemiologicznych zbyt wysoka podaż żelaza hemowego koreluje z podwyższonym ryzykiem zachorowania na cukrzycę typu 2 [3]. Dieta bogata w produkty obfitujące w kwas fitynowy może stanowić pewne zagrożenie jedynie dla kobiet w wieku rozrodczym, gdyż ich zapotrzebowanie na żelazo jest znacznie większe niż u Panów.

W jednym z badań Sandström B i wsp. wykazano, że cynk nawet przy diecie bogatej w rośliny sraczkowate, które zasobne są w relatywnie duże ilośći fitynianów, jest porównywalnie wchłaniany, co w diecie opartej na produktach pochodzenia zwierzęcego [4]. Jako ciekawostkę warto dodać, że dodatek cebuli lub czosnku do posiłku zawierającego kwas fitynowy może zwiększyć absorpcję żelaza oraz cynku [5].

Okazuje się, że kwas fitynowy jest uznawany za silny przeciwutleniacz, który wykazuje działanie przeciwnowotworowe [6-7]. Poza tym poprzez zapobieganie kalcyfikacji zmniejsza ryzyko chorób układu krążenia [8]. Kwas fitynowy przyczynia się również do unormowania poziomu glukozy we krwi, a także zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 [9-10].

Z kolei według publikacji F. Grases i wsp. obecność kwasu fitynowego w diecie może zapobiegać powstawaniu kamieni nerkowych. Fityniany za pośrednictwem tego samego mechanizmu, który utrudnia absorpcję żelaza, wiąże toksyczne metale ciężkie i utrudnia ich wchłanianie [11-12].

Z uwagi na korzystne dla zdrowia właściwości tego związku naukowcy w swoich pracach namawiają do tego, aby przestać definiować kwas fitynowy jako substancja ,,antyodżywcza” [13].

Podsumowanie

Okazuje się, że właściwości ,,antyodżywcze” kwasu fitynowego przy dobrze zbilansowanej diecie nie stanowią istotnego problemu dla naszego zdrowia – potwierdzają to wyniki wielu badań naukowych. Negatywne opinie na temat omawianego związku są dalece wyolbrzymione, gdyż jak widać kwas fitynowy powoduje szereg korzystnych implikacji zdrowotnych. Ostrożność w spożyciu fitynianów powinny zachować szczególnie osoby które cierpią na niedobór poszczególnych pierwiastków, zwłaszcza tyczy się to kobiet które mają większe zapotrzebowanie na żelazo niż mężczyźni jak i w pewnym stopniu wegan. W takim przypadku należy ograniczyć obecność kwasu fitynowego w diecie poprzez moczenie, kiełkowanie oraz fermentację.

 

 

Literatura:
[1] Dietary phytate intake inhibits the bioavailability of iron and calcium in the diets of pregnant women in rural Bangladesh: a cross-sectional study Syed Mahfuz Al Hasan, Mahedi Hassan, Sonjoy Saha, Mominul Islam, Masum Billah and Shimul Islam
[2] Phytate (myo-inositol hexaphosphate) and risk factors for osteoporosis. López-González, Grases F, Roca P, Mari B, Vicente-Herrero MT, Costa-Bauzá A.

[3] Heme iron intake and risk of new-onset diabetes in a Mediterranean population at high risk of cardiovascular disease: an observational cohort analysis Jose Candido Fernandez-Cao, Victoria Arija, Nuria Aranda, Monica Bullo, Josep Basora, Miguel Angel Martínez-González, Javier Díez-Espino and Jordi Salas-Salvadó
[4] Effect of protein level and protein source on zinc absorption in humans. Sandström, Almgren A, Kivistö B, Cederblad A.
[5] Higher bioaccessibility of iron and zinc from food grains in the presence of garlic and onion. Gautam, Platel K, Srinivasan K.
[6] Phytic acid. A natural antioxidant. Graf E, Empson KL, Eaton JW.

[7] Protection against cancer by dietary IP6 and inositol. Vucenik, Shamsuddin AM.
[8] Phytate reduces age-related cardiovascular calcification. Grases, Sanchis P, Perello J, Isern B, Prieto RM, Fernandez-Palomeque C, Saus C.

[9] Phytic acid and calcium affect the in vitro rate of navy bean starch digestion and blood glucose response in humans. Thompson LU, Button CL, Jenkins DJ.
[10] Antioxidant and type 2 diabetes related functional properties of phytic acid extract from Kenyan local food ingredients: effects of traditional processing methods. Kunyanga CN1, Imungi JK, Okoth MW, Biesalski HK, Vadivel V.
[11] Urinary Phytate in Calcium Oxalate Stone Formers and Healthy People: Dietary Effects on Phytate Excretion F. Grases, J. G. March, R. M. Prieto, B. M. Simonet, A. Costa-Bauzá, A. García-Raja & A. Conte

[12] Bioavailability of iron, zinc, and other trace minerals from vegetarian diets Janet R Hunt

[13] Phytate in foods and significance for humans: Food sources, intake, processing, bioavailability, protective role and analysis Ulrich Schlemmer, Wenche Frølich, Rafel M. Prieto, Felix Grases

Marcin Grzelak
Marcin Grzelak

Autor licznych artykułów o tematyce zdrowego odżywiania i zdrowego stylu życia. Certyfikowany dietetyk, specjalista ds. żywienia oraz doradca żywieniowy na forum SFD. Promuje przede wszystkim zdroworozsądkowe podejście do diety, a tym samym opieram swoje poglądy na podstawowej wiedzy akademickiej, a także rzetelnej literaturze fachowej. Dietetyka jest nauką medyczną, która permanentnie się zmienia, dlatego preferuje bezustanne edukowanie się w tej dziedzinie.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.




Nie przegap najświeższych informacji!

MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE