Zespół jelita drażliwego – metody leczenia i zastosowanie diety FODMAP

Czym jest zespół jelita drażliwego?

ZESPÓŁ JELITA DRAŻLIWEGO, inaczej zespół jelita nadwrażliwego, z ang. Irritable Bowel Syndrome (w skrócie IBS) – przewlekła choroba jelita cienkiego i grubego, objawiająca się dyskomfortem lub bólem brzucha oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień. Objawy te nie są uwarunkowane zmianami organicznymi (uszkodzenia anatomiczne jelit) czy biochemicznymi (zaburzenia w procesach przemiany materii). Z badań epidemiologicznych wynika, że na chorobę tę cierpi od 17 do 30% populacji, jednak jedynie 5% pacjentów zgłasza się z objawami do lekarza. Około 75-80% chorych na IBS stanowią kobiety.

Przyczyny zespołu jelita drażliwego

Nieustanne badania nie pozwoliły jak dotąd na poznanie pierwotnej przyczyny zespołu jelita drażliwego. Etiologia tej choroby jest prawdopodobnie wieloczynnikowa. Do czynników patofizjologicznych mających wpływ na jej rozwój należą:

    • Nadmierny rozrost flory bakteryjnej jelit,
    • Skład flory bakteryjnej,
    • Nadwrażliwość trzewna,
    • Zaburzenia czynności motorycznej i wydzielniczej jelit,
    • Nasilona odpowiedź ruchowa jelita grubego na pobudzanie niektórymi lekami, hormonami bądź pokarmem,
    • Zaburzenia czynności układu wegetatywnego i hormonalnego,
    • Następstwo przebytej infekcji jelitowej (biegunki infekcyjnej),
    • Zaburzenia na osi mózgowo-jelitowej,
    • Czynniki środowiskowe i genetyczne,
    • Zmiany w sferze psychicznej (u 70-90% pacjentów chorych na IBS występują zaburzenia osobowości, niepokój lub depresja).




Objawy zespołu jelita drażliwego

Przebieg IBS jest przewlekły i nawracający. Zależnie od dominującego objawu wyróżnia się trzy postacie tej choroby: biegunkową, zaparciową oraz mieszaną – biegunkowo-zaparciową.

Objawy zespołu nadwrażliwości jelit często są wywoływane przez sytuacje stresowe. Należą do nich:

  • Dyskomfort lub ból brzucha o charakterze stałym lub nawracającym, często ostry, skurczowy; prawie nigdy ból nie budzi w nocy; bóle brzucha w zespole jelita drażliwego nasilają się po posiłkach i ulegają złagodnieniu po wypróżnieniu,
  • Biegunki – zazwyczaj występują po posiłkach, w okresie stresu psychicznego i w godzinach porannych,
  • Zaparcia – dochodzi do zmniejszenia częstotliwości wypróżnień, stolec oddawany jest z wysiłkiem, jest zbity i twardy; po oddaniu stolca często występuje uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • Wzdęcie brzucha,
  • Nudności i wymioty,
  • Domieszka śluzu w kale,
  • Zgaga,
  • Odbijanie i gazy,
  • Bóle głowy, uczucie zmęczenia,
  • U kobiet dodatkowo występują zaburzenia miesiączkowania oraz częstomocz.

Leczenie zespołu jelita wrażliwego

Podstawowym celem terapii zespołu jelita drażliwego jest łagodzenie objawów tego schorzenia, jednak biorąc pod uwagę mnogość zgłaszanych przez pacjentów symptomów, zadanie to bywa bardzo utrudnione. W leczeniu stosuje się farmakoterapię z wykorzystaniem leków przeczyszczających, przeciwbiegunkowych, rozkurczowych czy psychotropowych. Niestety niejednokrotnie takie podejście nie przynosi zadowalającego złagodzenia objawów, jeśli jest zastosowane jako jedyny czynnik terapeutyczny. Zdecydowanie więcej korzyści można osiągnąć w wyniku holistycznego podejścia do terapii, uwzględniającego poza farmakoterapią także modyfikacje dietetyczne, aktywność fizyczną, terapię behawioralną czy hipnoterapię.

DIETA FODMAP

Dieta FODMAP została opracowana przez australijskich naukowców z Monash Univeristy. Jest to dieta, która pozwala normalnie funkcjonować osobom cierpiącym na zespół jelita drażliwego. Zakłada niskie spożycie produktów zawierających fruktozę, fruktany, laktozę oraz alkohole wielowodorotlenowe.

Akronim FODMAP, pochodzący z języka angielskiego, oznacza:

Ffermentable – fermentujące

Ooligosaccharides – oligosacharydy: cukry o krótkich łańcuchach, np. fruktany i galaktoligosacharydy; ich źródłem są m.in. pszenica, żyto, jęczmień, karczochy, cebula, czosnek, por, pistacje, nerkowce, nasiona roślin strączkowych

Ddisaccharides – disacharydy, czyli dwucukry, takie jak laktoza – cukier mleczny

Mmonosaccharides – monosacharydy, czyli cukry proste – głównie mowa tutaj o fruktozie, czyli cukru owocowym, który nie jest prawidłowo przyswajany w sytuacji, gdy występuje w produktach w ilości większej niż glukoza, np. w jabłkach, mango, arbuzie, wiśniach czy miodzie

Aand – i

Ppolyols – poliole, czyli alkohole wielowodorotlenowe, takie jak: ksylitol, sorbitol, maltitol czy mannitol.

Wyżej wymienione węglowodany charakteryzuje ograniczone wchłanianie z jelita cienkiego, wysokie ciśnienie osmotyczne (zwiększają ilość znajdującej się w świetle jelita wody) oraz szybkie tempo fermentacji pod wpływem bakterii bytujących w końcowej części jelita cienkiego i jelicie grubym, co powoduje zwiększoną produkcję dwutlenku węgla i metanu, a to prowadzi do bólów brzucha, wzdęć oraz biegunek.

Dieta o niskiej zawartości FODMAP składa się z dwóch etapów. W pierwszym etapie przez 6-8 tygodni eliminuje się z jadłospisu produkty zawierające duże ilości węglowodanów z grupy FODMAP.




Produktami zakazanymi w tej fazie, bogatymi w węglowodany FODMAP, są:

  • Warzywa – karczochy, kalafior, brokuły, cebula, czosnek, brukselka, kapusta, groszek zielony, por, buraki, koper włoski,
  • Grzyby,
  • Nasiona roślin strączkowych,
  • Owoce – jabłka, śliwki, gruszki, arbuz, mango, brzoskwinie, nektarynki, morele, papaja, owoce suszone, owoce z puszki,
  • Zboża i produkty zbożowe – produkty z pszenicy, żyta, jęczmienia,
  • Mleko i nabiał – mleko krowie, kozie, owcze, twaróg, sery miękkie, np. mascarpone, ricotta, jogurt, maślanka, mleko skondensowane, bita śmietana, kwaśna śmietana, mleko sojowe, budyń, lody,
  • Orzechy nerkowca, pistacje,
  • Miód,
  • Słodziki – ksylitol, sorbitol, maltitol, mannitol,
  • Napoje – słodzone syropem glukozowo-fruktozowym, wyżej wymienionymi słodzikami, soki z owoców o wysokiej zawartości FODMAP, słodkie wina, piwo.

W miarę ustępowania objawów zespołu jelita drażliwego przechodzi się do drugiego etapu diety, polegającego na stopniowym rozszerzaniu jadłospisu o produkty zawierające więcej węglowodanów z grupy FODMAP, zależnie od indywidualnej tolerancji. Produkty te należy więc wprowadzać pojedynczo, raz na kilka dni, obserwując przy tym reakcję organizmu. Stosowanie diety ubogiej w FODMAP nie powinno trwać zbyt długo, ponieważ eliminacja wielu owoców i warzyw może doprowadzić do niedoborów witamin, składników mineralnych oraz błonnika. Gdy następuje ponowne zaostrzenie objawów choroby, można wrócić do pierwszej fazy diety.

Ogólne zalecenia żywieniowe w zespole jelita drażliwego

Podczas postępowania dietetycznego w zespole jelita drażliwego należy także pamiętać o ogólnych zaleceniach żywieniowych, do których należą:

  • Regularne spożywanie nieobfitych posiłków, 4-5 dziennie,
  • Eliminacja bądź znacznie ograniczenie spożywania produktów, które po indywidualnej ocenie tolerancji są źle tolerowane przez chorego i wywołują objawy choroby,
  • Ograniczenie ilości tłustych produktów, mocnej kawy i herbaty, napojów alkoholowych, ostrych przypraw, napojów gazowanych.

Podsumowując, zastosowanie modyfikacji dietetycznych jest niezmiernie istotne w leczeniu zespołu jelita drażliwego. W wielu badaniach zaobserwowano, że eliminacja produktów o wysokiej zawartości węglowodanów z grupy FODMAP przynosi efekty w postaci poprawy samopoczucia i ograniczenia występujących objawów u ok. 75% osób z IBS. Większość chorych osób może powrócić do normalnego sposobu żywienia, z wykluczeniem pojedynczych produktów, zależnie od indywidualnej tolerancji.

Jagoda Krüger
Jagoda Krüger

Absolwentka studiów licencjackich i magisterskich na kierunku Dietetyka Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Uczestniczy w licznych konferencjach związanych z tematyką dietetyki, żywienia oraz sportu. Nieustannie poszerza swoją wiedzę, śledząc naukowe doniesienia. Szczególnie zainteresowana jest dietetyką kliniczną. Miłośniczka jazdy na nartach. Interesuje się również podróżami oraz fotografią – uwielbia uwieczniać na zdjęciach liczne chwile ze swojego życia. Pasjonuje się również tenisem, sportami zimowymi oraz literaturą kryminalną.

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published.




Nie przegap najświeższych informacji!

MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE